काठमाडौं । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा बुधबार बिहान एक्कासि आएको विनाशकारी बाढीले सीमावर्ती क्षेत्रका बस्ती, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना तथा अन्य भौतिक संरचनामा ठूलो क्षति पुर्याएपछि सरकारले खोज, उद्धार, उपचार र राहतलाई तीव्र बनाएको छ। बाढीका कारण ठूलो संख्यामा मानिस सम्पर्कविहीन रहेको र प्रभावित क्षेत्रमा पुग्ने सडक तथा पूर्वाधार क्षतिग्रस्त भएकाले उद्धार अभियान अझै चुनौतीपूर्ण बनेको छ। बाढीपछि नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाल प्रहरीलाई प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ। धुन्चे र त्रिशूलीबाट उद्धार टोली खटाइएको छ भने नेपाली सेनाका हेलिकप्टरसमेत खोज तथा उद्धारमा प्रयोग भइरहेका छन्। त्रिशूली जिल्ला अस्पतालमा आपत्कालीन स्वास्थ्य टोली तयारी अवस्थामा राखिएको छ। z
बाढीपछि नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाल प्रहरीलाई प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरिएको छ। धुन्चे र त्रिशूलीबाट उद्धार टोली खटाइएको छ भने नेपाली सेनाका हेलिकप्टरसमेत खोज तथा उद्धारमा प्रयोग भइरहेका छन्। त्रिशूली जिल्ला अस्पतालमा आपत्कालीन स्वास्थ्य टोली तयारी अवस्थामा राखिएको छ।
बाढीको तीव्रता यति ठूलो थियो कि कतिपय मानिसले ज्यान जोगाउन घरको छत, अग्ला स्थान र रुखको सहारा लिनुपरेको प्रत्यक्षदर्शीहरूले बताएका छन्। उद्धार गरिएका केही व्यक्तिले आफूहरू बाढीको बहावसँगै बगेको र अन्तिम समयमा कुनै संरचना वा रुख समातेर ज्यान जोगाएको बताएका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले उद्धार गरिएका एक श्रमिकले रुख समातेर ज्यान जोगाएको विवरण सार्वजनिक गरेको छ।
बाढीबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्रमा सञ्चार तथा यातायात सम्पर्कसमेत अवरुद्ध भएकाले आफन्तहरू आफ्ना परिवारका सदस्यको अवस्थाबारे जानकारी पाउन नसकेर चिन्तित छन्। कतिपय परिवारले आफ्ना आफन्त सम्पर्कमा नआएको भन्दै तत्काल खोजी गरिदिन आग्रह गरेका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा मानिसहरू आफ्ना परिवार, साथी र सहकर्मीको अवस्थाबारे जानकारी खोज्दै उद्धार टोलीको प्रतीक्षामा छन्।
यसबीच सरकारले बाढीमा घाइते भएकाहरूको उपचार निःशुल्क गर्ने निर्णय गरेको छ। स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, नेपाली सेना तथा सरकारी अस्पतालमार्फत घाइतेको उपचारको व्यवस्था मिलाउन निर्देशन दिइएको छ।
सरकारले प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यान्न, पानी, औषधि तथा अन्य अत्यावश्यक राहत सामग्री पुर्याउने तयारीसमेत अघि बढाएको छ। उद्धार तथा राहत सामग्रीसहित थप सुरक्षा टोली प्रभावित क्षेत्रमा पठाइएको छ। निजी प्रयोजनका लागि हेलिकप्टर सञ्चालनमा रोक लगाउँदै उपलब्ध हवाई साधनलाई उद्धार तथा राहत कार्यमा प्रयोग गर्न प्राथमिकता दिइएको छ।
सरकारले हेलिकप्टर तथा ड्रोन सञ्चालकलाई समेत खोज तथा उद्धारमा सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ। रसुवा मात्र नभई बाढीको प्रभाव नुवाकोट, धादिङ र चितवनतर्फ समेत देखिएकाले ती जिल्लामा पनि उद्धार तथा निगरानी बढाइएको छ।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले सरकारको सम्पूर्ण ध्यान अहिले प्रभावित नागरिकको खोज, उद्धार, उपचार र राहतमा केन्द्रित रहेको बताएका छन्। सरकारका विभिन्न निकायबीच समन्वय गरी तत्काल आवश्यक जनशक्ति, हेलिकप्टर, उद्धार उपकरण र स्वास्थ्य सेवा परिचालन गर्ने काम भइरहेको जनाइएको छ।
विपद्को गम्भीरतालाई ध्यानमा राख्दै प्रतिनिधिसभाको बैठकसमेत स्थगित गरिएको छ। सभामुख डोलप्रसाद अर्यालले बाढीबाट भएको जनधनको क्षतिप्रति दुःख व्यक्त गर्दै सरकारको ध्यान तत्काल खोज तथा उद्धार र राहतमा केन्द्रित हुनुपर्ने बताएका छन्।
बाढीले रसुवाका टिमुरे, स्याफ्रुबेँसीलगायत क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। सडक, पुल, विद्युत् आयोजना, व्यापारिक संरचना तथा निजी घरहरूमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण छ। बाढीले नुवाकोट, धादिङ हुँदै तलतिरका क्षेत्रमा समेत जोखिम बढाएको छ।
यस घटनाले तत्काल उद्धारसँगै प्रभावित परिवारको पुनःस्थापना, खानेपानी तथा खाद्यान्नको व्यवस्था, स्वास्थ्य सेवा, आवास र क्षतिग्रस्त सडक तथा पुलको पुनर्निर्माण ठूलो चुनौतीका रूपमा खडा गरेको छ। बाढीबाट विस्थापित भएका परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा राख्ने तथा उनीहरूको आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्ने कामलाई पनि सरकारले समान प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने देखिएको छ।
यसैबीच छिमेकी भारतले बाढी प्रभावित नेपालका लागि १० टन राहत सामग्री र अत्यावश्यक औषधि पठाएको जनाएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय तथा मानवीय संस्थाहरूले पनि उद्धार र राहतमा सहयोगका लागि तत्परता देखाएका छन्।
भोटेकोशीमा आएको बाढीले तत्कालीन उद्धारको मात्र होइन, हिमाली क्षेत्रमा बढ्दो प्राकृतिक विपद्को जोखिम र पूर्वसूचना प्रणालीको प्रभावकारितामाथि पनि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। विशेषज्ञहरूले हिमाली क्षेत्रमा नदीको जलस्तरमा हुने तीव्र परिवर्तनबारे समयमै सूचना पुर्याउने प्रणाली, जोखिमयुक्त बस्तीको पहिचान र आपत्कालीन उद्धार पूर्वतयारीलाई अझ बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्।
अहिले प्रभावित क्षेत्रमा सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता बेपत्ता तथा सम्पर्कविहीन नागरिकको खोजी, घाइतेको उपचार र विस्थापित परिवारलाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा पुर्याउनु हो। उद्धार टोलीले कठिन भौगोलिक अवस्था, क्षतिग्रस्त सडक र पुल तथा मौसमको चुनौतीबीच खोज तथा उद्धार अभियान जारी राखेको छ। त्यसैले क्षतिको पूर्ण विवरण आउन अझै समय लाग्ने देखिएको छ।
