काठमाडौं । पहाडको माथिल्लो भागमा गएको हिमपहिरोबाट सुरु भएको विनाश केही समयमै नदीको उर्लँदो भेल बनेर बस्ती, सडक, पुल र मानिसका जीवनमाथि खस्यो। नेपाल–चीन सीमा नजिकै भदौ १० गते गएको हिमपहिरो र त्यसपछिको विनाशकारी बाढीले भोटेकोशी–त्रिशूली नदी करिडोरमा पुर्याएको क्षतिको प्रारम्भिक सरकारी चित्र अत्यन्त भयावह देखिएको छ।
सरकारले सार्वजनिक गरेको पहिलो स्थिति प्रतिवेदनअनुसार यो विपत्तिबाट करिब १६ लाख मानिस प्रभावित भएका छन्। हालसम्म ९८७ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ भने देशका ६२ जिल्लाबाट ३ हजार ९१६ जना बेपत्ता भएको विवरण प्राप्त भएको छ। नदीको किनारमा रहेका बस्ती मात्र होइन, विपत्तिले हिमालदेखि तराईसम्म जोडिएको जनजीवन, सडक सञ्जाल, जलविद्युत् आयोजना, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था र सञ्चार प्रणालीसमेत तहसनहस बनाएको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले जनाएको छ।
मंगलबार सार्वजनिक गरिएको प्रारम्भिक स्थिति प्रतिवेदनले रसुवा र नुवाकोटलाई अति प्रभावित जिल्लाको सूचीमा राखेको छ। धादिङ, गोर्खा र चितवन मध्यम रूपमा प्रभावित जिल्लामा सूचीकृत छन्। तर मृत्यु, बेपत्ता र भौतिक क्षतिको फैलावटले विपत्तिको प्रभाव केवल नदी किनारमा सीमित नरहेको देखाएको छ।
चितवनदेखि रसुवासम्म मृत्युको लामो सूची
विपत्तिमा परी हालसम्म ९८७ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ। सबैभन्दा बढी चितवनमा ३२१ जनाको मृत्यु भएको सरकारी विवरणमा उल्लेख छ। नवलपरासी पूर्वमा २१६, नवलपरासी पश्चिममा १७०, नुवाकोटमा ९५, गोर्खामा ६५, धादिङमा ५५, तनहुँमा ३८ र रसुवामा २७ जनाको शव फेला परेको छ। तर विपत्तिको सबैभन्दा पीडादायी तथ्य मृत्युको संख्या मात्र होइन, अझै आफ्ना परिवारको खोजीमा रहेका हजारौं मानिसको प्रतीक्षा पनि हो।
देशका ६२ जिल्लाबाट जम्मा ३ हजार ९१६ जना बेपत्ता भएको विवरण प्राप्त भएको छ। बेपत्ता हुनेमध्ये ६२ प्रतिशत स्वदेशी पर्यटक तथा नेपालीसहितका समूह रहेका छन्। १७ प्रतिशत सरकारी निकायका कर्मचारी र १५ प्रतिशत विदेशी नागरिक रहेको प्रारम्भिक विवरणले देखाएको छ। खोजी जारी छ। नदीको किनार, पहिरोले पुरिएका क्षेत्र र सम्पर्कविहीन बस्तीमा उद्धारकर्मीहरू अझै मानिसको खोजीमा छन्।
११ हजारभन्दा बढीको उद्धार, आकाश बनेको जीवनको बाटो
सडक बगेपछि र जमिनको बाटो बन्द भएपछि धेरै प्रभावित क्षेत्रका लागि आकाश नै जीवन बचाउने बाटो बनेको छ। हालसम्म विभिन्न माध्यमबाट ११ हजार ८१४ जनाको सकुशल उद्धार गरिएको छ। उद्धार गरिएकामध्ये २५३ जना विदेशी नागरिक छन्।
हवाई मार्गबाट मात्रै ३ हजार ७०२ जनाको उद्धार गरिएको छ। यसका लागि ५७३ वटा हवाई उडान सञ्चालन गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ। खोज तथा उद्धारमा नेपाली सेनाका ८ हजार ८९६, नेपाल प्रहरीका ७ हजार ९१२ र सशस्त्र प्रहरी बलका ४ हजार २०३ गरी २१ हजार ११ सुरक्षाकर्मी परिचालन भएका छन्।
विपत्तिको विशालता बढ्दै जाँदा भारत, चीन र दक्षिण कोरियाका अन्तर्राष्ट्रिय खोज तथा उद्धार टोलीसमेत प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन भएका छन्। विभिन्न स्वास्थ्य संस्थामा २७९ जना घाइतेको उपचार गरिएको छ। तीमध्ये ७९ जना अझै उपचाररत छन् भने १६८ जना उपचारपछि घर फर्किएका छन्। तीन जनाको उपचारकै क्रममा मृत्यु भएको छ। नेपाली सेनाले प्रभावित क्षेत्रमा थप २ हजार ७४० जनालाई स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराएको जनाएको छ।
नदीले पुलसँगै मानिसको आवागमन पनि बगायो
बाढीले ४१ वटा पक्की पुल पूर्ण रूपमा बगाएको छ। थप चारवटा पुलमा क्षति पुगेको छ। नदी पार गर्ने संरचना मात्र नभई मानिसको दैनिक जीवन जोड्ने सम्पर्कसमेत बाढीसँगै टुटेको छ। नुवाकोटमा मात्रै १ हजार २६७ घर पूर्ण रूपमा र १ हजार २५३ घर आंशिक रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। स्याटेलाइट म्यापिङबाट गरिएको प्रारम्भिक मूल्यांकनअनुसार भोटेकोशी–त्रिशूली करिडोरमा ४ हजार ६८९ वटा भवन जोखिममा परेका छन्।
रसुवाका गोसाइँकुण्ड र आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाका ३ हजार ७०२ घरधुरीका १४ हजार ४६१ नागरिक सडक, विद्युत् र सञ्चार सेवाबाट विच्छेद भएका छन्। छ दिनदेखि बाह्य सम्पर्कबाट टाढा रहेका धेरै नागरिकका लागि राहत र उद्धारको प्रतीक्षा अहिले दैनिक जीवनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ।
उत्तरगया गाउँपालिका–५ खाल्टेस्थित त्रिशूली–मैलुङ–स्याफ्रुबेँसी सडकखण्ड पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ। नुवाकोटको टोखा–छहरे सडकखण्डअन्तर्गत घट्टेखोलामा सम्भावित बाढी र पहिरोको जोखिमका कारण राति १० बजेदेखि बिहान ५ बजेसम्म यातायात रोकिएको छ। बेलकोटगढी–१० स्थित पासाङ ल्हामु सडकखण्ड पनि पूर्ण रूपमा अवरुद्ध रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
सञ्चार टुट्यो, बिजुली उत्पादन रोकियो
विपत्तिले सडक मात्र होइन, सञ्चारको सञ्जालसमेत क्षतिग्रस्त बनाएको छ। नेपाल टेलिकमका ११० वटा र एनसेलका ७८ वटा मोबाइल टावरमा क्षति पुगेको छ। धेरै ठाउँमा परिवारका सदस्यले एकअर्कासँग सम्पर्क गर्न नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
ऊर्जा क्षेत्रमा पनि क्षति व्यापक छ। रसुवागढी, रसुवा–भोटेकोशी, चिलिमे, लाङटाङ खोला, माथिल्लो त्रिशूली–२, माथिल्लो त्रिशूली–१, मैलुङ खोला, माथिल्लो त्रिशूली–३ए, माथिल्लो त्रिशूली–३बी, मध्य त्रिशूली गंगा नदी, त्रिशूली, देवीघाट र सुपर त्रिशूलीलगायतका आयोजना प्रभावित भएका छन्।
जलविद्युत् र सोलार गरी ७८३ दशमलव ३८५ मेगावाट जडित क्षमताका आयोजनामा क्षति पुगेको छ। सबस्टेसन र प्रसारण लाइनमा समेत क्षति पुगेपछि ऊर्जा आपूर्ति प्रणालीमा असर परेको छ।
विद्यालयका भवन पनि सुरक्षित रहेनन्
विपत्तिले बालबालिकाको पढाइमा समेत गम्भीर असर पुर्याएको छ। रसुवा, नुवाकोट र धादिङका १९ वटा विद्यालयमा अध्ययनरत ६ हजार ९०१ विद्यार्थी प्रभावित भएका छन्। तीमध्ये आठवटा विद्यालय पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन् भने आठवटामा आंशिक क्षति पुगेको छ। तीनवटा विद्यालय मात्र सुरक्षित रहेको प्रारम्भिक विवरणमा उल्लेख छ। विद्यालय बन्द हुँदा धेरै बालबालिकाको पढाइ मात्र रोकिएको छैन, कतिपय परिवार विस्थापित भएपछि उनीहरूको नियमित जीवन नै अनिश्चित बनेको छ।
अस्पतालदेखि खानेपानीसम्म बाढीको प्रहार
स्वास्थ्य संस्थासमेत बाढीबाट जोगिन सकेनन्। रसुवाको स्याफ्रुबेँसी स्वास्थ्य चौकी, टिमुरे स्वास्थ्य चौकी, टिमुरे हेल्थ डेस्क र मैलुङ सामुदायिक स्वास्थ्य एकाइ पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन्। धादिङको गल्छीस्थित बैरेनी अस्पताल र चरौँदी आधारभूत स्वास्थ्य सेवा केन्द्रमा पनि आंशिक क्षति पुगेको छ।
नुवाकोटको धुङ्गे र विदुरमा रहेका दुईवटा फोहोरपानी प्रशोधन केन्द्र पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। विदुर खानेपानी आयोजनामा क्षति पुग्दा करिब ४ दशमलव ५ किलोमिटर पाइपलाइन र तीनवटा सम्प वेल बगेका छन्। यसबाट मात्रै करिब ४ हजार घरधुरी प्रभावित भएका छन्। त्रिशूली कोलोनी, देवीघाट र बेत्रावती खानेपानी आयोजना प्रभावित हुँदा थप ४६५ घरधुरीमा असर पुगेको छ।
टिमुरे, स्याफ्रुबेँसी, मैलुङ र बन्दरेमा रहेका लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका कार्यालय तथा भवन पूर्ण वा आंशिक रूपमा ध्वस्त भएका छन्। नुवाकोटस्थित कृषि विकास केन्द्र र टिमुरेस्थित प्लान्ट क्वारेन्टाइन कार्यालयमा पनि क्षति पुगेको छ।
विनाशको अन्त्य अझै देखिएको छैन
भदौ १० गते नेपाल–चीन सीमा नजिकैबाट सुरु भएको हिमपहिरो र त्यसपछि आएको बाढी अहिले केवल एउटा प्राकृतिक विपत्तिको समाचार मात्र रहेन। यसले हजारौं परिवारको भविष्य बदलिदिएको छ। कसैको घर नदीले बगाएको छ। कसैको परिवारका सदस्य बेपत्ता छन्। कतै सडक टुटेको छ, कतै सञ्चार। कतै विद्यालयका भवन छैनन्, कतै उपचार गर्ने स्वास्थ्य संस्था।
सरकारको पहिलो स्थिति प्रतिवेदनले अहिले देखिएको क्षतिको प्रारम्भिक तस्वीर मात्र प्रस्तुत गरेको छ। धेरै क्षेत्र अझै पूर्ण रूपमा सम्पर्कमा नआएकाले वास्तविक क्षतिको आकार अझै बढ्न सक्ने देखिन्छ। अहिले पनि नदी किनार र पहिरो प्रभावित क्षेत्रमा खोजी जारी छ। हेलिकोप्टरबाट मानिसहरू उद्धार भइरहेका छन्। राहत सामग्री दुर्गम बस्तीमा पुर्याउने प्रयास भइरहेको छ।
