किन न्युजिल्याण्डमा नेपाली कलाकारहरूको लर्को लाग्दै छ ?

एक समय थियो, न्युजिल्याण्डमा नेपाली कलाकार आउने कुरा नेपाली समुदायका लागि ठूलो उत्सवजस्तै हुन्थ्यो । वर्षमा एक–दुई पटक कुनै कलाकार आइदिए भने नेपालीहरू महिनौँसम्म त्यसको चर्चा गर्थे ।

तर अहिले दृश्य फेरिएको छ । आज न्युजिल्याण्डमा हरेक केही महिनामा नेपाली सांगीतिक कार्यक्रम भइरहेका छन् । लोकदोहोरीदेखि आधुनिक, पप, रक, कमेडीसम्मका कलाकार यहाँ आउन थालेका छन् । नेपथ्य, राजु लामा, प्रकाश सपुत, कालीप्रसाद बाँस्कोटा, पशुपति शर्मा, राजेश राई लगायतका कलाकारले यहाँ प्रस्तुति दिइसकेका छन् भने आगामी महिनाहरूमा शिव परियार, अस्मिता अधिकारी, महेश काफ्ले, सुजन चापागाईं लगायतका कलाकार आउने तयारीमा छन् ।

प्रश्न उठ्छ— आखिर किन न्युजिल्याण्ड नेपाली कलाकारहरूको नयाँ गन्तव्य बन्दै छ ?

यसको सबैभन्दा ठूलो कारण हो— न्युजिल्याण्डमा तीव्र रूपमा बढिरहेको नेपाली समुदाय ।

२०१५ पछि अध्ययन, रोजगारी र बसाइँसराइका कारण हजारौँ नेपाली न्युजिल्याण्ड आए । कोरोना महामारीका कारण केही समय यो क्रम रोकिए पनि महामारीपछि फेरि नेपालीहरूको संख्या तीव्र रूपमा बढ्न थाल्यो । अहिले न्युजिल्याण्डमा ३५ देखि ४० हजार हाराहारी नेपाली भाषी बसोबास गर्ने अनुमान छ । तर, त्यो संख्या नेपाली मात्र नभई नेपाली भाषी भुटानी, भारतीय, बर्मेली लगायतलाई समेत जोडेर हो । उनीहरू पनि आफ्नो भाषा र संस्कृतिलाई जोगाउन दिलोज्यान दिएर लागिपरेका छन् ।

न्युजिल्याण्डमा सबैभन्दा धेरै नेपाली तथा नेपाली भाषीहरूको बसोबास अकल्याण्ड र क्राइष्टचर्चमा छ । त्यसपछि हेमिल्टन, टौराङ्गा, डुनेडिन, इन्भरकार्गिल, वेलिङ्टन, पाल्मस्टन नर्थ लगायतका शहरहरूमा नेपाली समुदाय फैलिएको छ । जहाँ ठूलो समुदाय हुन्छ, त्यहाँ आफ्नो भाषा, संस्कृति र मनोरञ्जनको माग पनि बढ्छ । यही मागलाई नेपाली कलाकार र आयोजकहरूले अवसरका रूपमा हेर्न थालेका छन् ।

प्रवासको एक्लोपन र संगीतको भावनात्मक सम्बन्ध

विदेशको जीवन बाहिरबाट आकर्षक देखिए पनि वास्तविकता धेरै फरक हुन्छ । कामको चाप, परिवारबाट दूरी, चाडपर्वमा घर जान नपाउनु, भाषा र संस्कृतिको फरकपन— यी सबैले धेरै नेपालीलाई भावनात्मक रूपमा एक्लो बनाउँछ ।

यस्तो अवस्थामा नेपाली गीत–संगीत केवल मनोरञ्जन हुँदैन, त्यो घरको सम्झना बन्छ । जब कलाकारले “आमा”, “गाउँ”, “नेपाल”, “दशैं”, “माया” वा “घर फर्किने सपना” का गीत गाउँछन्, त्यसले प्रवासी नेपालीहरूको मन गहिरोसँग छुन्छ । त्यसैले न्युजिल्याण्डका कन्सर्टहरूमा दर्शकहरू केवल रमाउन जाँदैनन्, उनीहरू आफ्नोपन खोज्न जान्छन् ।

नेपथ्यको अकल्याण्ड कन्सर्ट यसको सबैभन्दा ठूलो उदाहरण बन्यो । करिब दुई हजार नेपाली एउटै हलमा गीतसँगै आफ्ना सम्झनामा हराए । सामाजिक सञ्जालमा धेरैले “त्यो रात आफू नेपालमै पुगेजस्तो महसुस भएको” प्रतिक्रिया दिएका थिए । यसले नेपाल र नेपालीपनलाई अझ अमिट बनायो न्युजिल्याण्डमा रहेका नेपालीहरूमा ।

नेपथ्यपछि बढ्यो आकर्षण

न्युजिल्याण्डमा नेपाली सांगीतिक बजारको सम्भावना देखाउने एउटा महत्वपूर्ण मोड नेपथ्यको प्रस्तुति बन्यो । नेपथ्यले सफलतापूर्वक ठूलो दर्शक तान्न सकेपछि धेरै कलाकार र आयोजकले न्युजिल्याण्डलाई सम्भावनायुक्त बजारका रूपमा हेर्न थाले । अहिले कलाकारहरू आफैं पनि न्युजिल्याण्ड आउन इच्छुक देखिन थालेका छन् ।

नेपथ्यलाई यहाँ ल्याएको लाखे इभेन्ट अहिले धेरै कलाकारहरूको रोजाइमा परेको छ । सफल व्यवस्थापनका कारण विभिन्न कलाकारबाट प्रस्ताव आउन थालेका छन् । त्यसैको प्रतिफलस्वरूप लाखे इभेन्टले आगामी महिनामा गायक सुजन चापागाईंलाई ल्याउन लागेको छ । लाखेले आगामी जुन तेस्रो साता अकल्याण्डमा सुजन चापागाईंको प्रस्तुति गराउनेछ ।

यता सम्बन्ध इभेन्ट पनि सक्रिय रूपमा लागेको छ । उसले दशैंको अवसरमा तीन चर्चित कलाकारलाई ल्याउने तयारी गरेको छ । सम्बन्ध इभेन्टले शिव परियार, अस्मिता अधिकारी र महेश काफ्लेलाई ल्याउँदै छ । त्यस्तै कुमारी, दाजुभाइ लगायतका अन्य आयोजकहरू पनि नेपाली कलाकार ल्याउने प्रयासमा छन् ।

कलाकारका लागि नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय बजार

पहिले नेपाली कलाकारहरूको अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्य अमेरिका, अष्ट्रेलिया, जापान वा मध्यपूर्वमा सीमित थियो । अहिले न्युजिल्याण्ड पनि आकर्षक बजारको रूपमा उदाइरहेको छ ।

यसका कारणहरू स्पष्ट छन्—

• नेपाली समुदायको क्रयशक्ति बढ्दै जानु
• दर्शक टिकट किन्न तयार हुनु
• कार्यक्रमहरू व्यवस्थित बन्दै जानु
• सामाजिक सञ्जालबाट प्रचार सजिलो हुनु
• आयोजकहरू व्यावसायिक हुँदै जानु

कलाकारका लागि न्युजिल्याण्ड अब “सानो बजार” मात्रै रहेन । सफल कार्यक्रम गर्न सके राम्रो आम्दानीसँगै अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान विस्तार गर्ने अवसर पनि यहाँ देखिन थालेको छ ।

सामाजिक सञ्जालले बदलिएको बजार

फेसबुक, टिकटोक, इन्स्टाग्राम र युट्युबले प्रवासको नेपाली सांगीतिक संसारलाई पूरै बदलिदिएको छ । पहिले कार्यक्रमबारे जानकारी फैलाउन धेरै समय लाग्थ्यो । अहिले एउटा पोस्टर वा भिडियो केही घण्टामै हजारौँ नेपालीसम्म पुग्छ ।

अनलाइन टिकट बिक्री, डिजिटल प्रचार र कलाकारहरूको सामाजिक सञ्जाल सक्रियताले कार्यक्रमहरूलाई अझ ठूलो बनाइरहेको छ । कलाकारहरूले आफ्नै सामाजिक सञ्जालबाट न्युजिल्याण्ड भ्रमण घोषणा गर्दा दर्शकमा उत्साह झन् बढ्ने गरेको छ ।

कलाकार ल्याउनु अब व्यवसाय पनि

पहिले सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू समुदाय केन्द्रित हुन्थे । अहिले त्यो क्रम व्यवसायिक मोडलतर्फ उन्मुख हुँदै गएको छ । कलाकार ल्याउने, हल बुक गर्ने, टिकट बिक्री गर्ने, प्रायोजक खोज्ने र डिजिटल प्रचार गर्ने काम व्यवस्थित रूपमा हुन थालेको छ ।

दशैं, तिहार, नयाँ वर्ष, तीज, ल्होसार जस्ता चाडपर्वलाई लक्षित गरेर कार्यक्रम आयोजना गरिन थालेका छन् । यसले नेपाली सांगीतिक कार्यक्रमलाई केवल मनोरञ्जनमा सीमित नराखी व्यवसाय र प्रतिष्ठासँग पनि जोडेको छ ।

तर चुनौती पनि छन्

कलाकारहरूको बढ्दो आगमनसँगै केही चुनौती पनि देखिन थालेका छन् । धेरै कार्यक्रम हुँदा दर्शक विभाजित भइरहेका छन् । एउटै समयमा धेरै कन्सर्ट हुँदा आर्थिक जोखिम बढेको छ । कतिपय आयोजक घाटामा जाने गरेका छन् ।

कलाकार भिसा, कर, पारिश्रमिक र व्यवस्थापनसम्बन्धी विवादहरू पनि बेला–बेलामा सार्वजनिक हुने गरेका छन् । यसले देखाउँछ— न्युजिल्याण्डको नेपाली सांगीतिक बजार तीव्र रूपमा बढिरहेको भए पनि अझै परिपक्व हुने चरणमै छ ।

अबको दिशा

न्युजिल्याण्डमा नेपाली सांगीतिक बजार अझ विस्तार हुने सम्भावना छ । दोस्रो पुस्ताका नेपाली युवालाई आफ्नो भाषा, संस्कृति र पहिचानसँग जोडिराख्न यस्ता कार्यक्रमले ठूलो भूमिका खेलिरहेका छन् ।

तर दीर्घकालीन सफलता चाहिने हो भने आयोजक, कलाकार र समुदायबीच राम्रो समन्वय आवश्यक देखिन्छ । गुणस्तरीय कार्यक्रम, व्यवस्थित व्यवस्थापन र दर्शकको सम्मान कायम राख्न सके न्युजिल्याण्ड भविष्यमा नेपाली सांस्कृतिक गतिविधिको महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्र बन्न सक्ने धेरैको विश्वास छ ।

अन्ततः, न्युजिल्याण्डमा नेपाली कलाकारहरूको लर्को केवल मनोरञ्जनको कथा होइन । यो प्रवासमा फैलिएको नेपाली समुदाय, बदलिँदो पहिचान, भावनात्मक सम्बन्ध र विश्वभर फैलिँदै गएको नेपाली संस्कृतिको नयाँ अध्याय हो भन्दा फरक नपर्न सक्छ ।