पुरुषवादी इतिहास र महिलाहरूको आवाज : ‘द मिसिङ थ्रेड’ले उठाएको प्रश्न

प्राचीन समयका पुरुष लेखकहरूले महिलाहरूलाई विभिन्न जनावरसँग तुलना गर्दै उनीहरूको आलोचना गर्ने गर्थे। तर डेजी डनको नयाँ पुस्तक ‘द मिसिङ थ्रेड’ ले इतिहासलाई महिलाहरूको दृष्टिकोणबाट हेर्ने प्रयास गरेको छ। यस पुस्तकले प्राचीन समयका महिलाहरू आफ्नो यौनिकता र जीवनबारे वास्तवमा के सोच्थे भन्ने विषय उजागर गर्ने प्रयास गर्दछ।

पुरुषवादी सोच र पूर्वाग्रहको इतिहास

सातौँ शताब्दीका ग्रीक कवि सेमोनाइड्सले महिलाहरूलाई सुँगुर, फ्याउरो, कुकुर र गधा जस्ता १० प्रकारका जनावरसँग तुलना गरेका थिए। जसमध्ये ‘गधा’ जस्ता महिलालाई उनले यौनका भोका र चरित्रहीनका रूपमा चित्रण गरेका थिए।

ती लेखकहरूका अनुसार केही महिलाहरू फोहोर मन पराउने सुँगुर जस्ता थिए भने केही आज्ञाकारी मौरी जस्ता। तर इतिहासलाई गहिरिएर हेर्दा यो केवल पुरुषहरूको कल्पना वा उनीहरूको डर मात्र थियो कि भन्ने प्रश्न उठ्छ।

ग्रीस र रोमको इतिहासले महिलाहरूको जीवन निकै खुम्चिएको देखाउँछ। ग्रीसमा महिलाहरू सार्वजनिक स्थानमा जाँदा शरीर ढाकेर जानुपर्थ्यो। रोममा महिलाहरूका गतिविधि, हिँडडुल र सम्पत्तिमाथि उनीहरूका बुबा वा श्रीमान् ‘अभिभावक’का रूपमा निगरानी राख्थे।

पुरुष लेखकहरूले कि त महिलालाई अत्यन्त ‘सती-सावित्री’ र देवीको रूपमा प्रस्तुत गरे, कि त उनीहरूलाई यौनको भोको देखाएर बदनाम गर्ने प्रयास गरे। तर यी दुवै अतिवादका बीचमा महिलाहरूका वास्तविक भावना र अनुभवहरू भने ओझेलमा परेका थिए।

महिला कवयित्रीहरूको आवाज : साप्पोको प्रेम

प्राचीन ग्रीसकी प्रसिद्ध कवयित्री साप्पोले सातौँ शताब्दीमा लेसबोस टापुमा बसेर आफ्ना कविताहरू लेखिन्। उनका कवितामा प्रेम, शारीरिक आकर्षण र चाहनाका विषयमा खुलेर चर्चा गरिएको पाइन्छ।

उनले एउटी महिलाले पुरुषसँग कुरा गरिरहेको देख्दा आफूलाई हुने ईर्ष्या र शारीरिक अनुभूतिलाई जीवन्त रूपमा वर्णन गरेकी छिन्। ‘ढुकढुकी बढ्ने’, ‘बोली लरबरिने’, ‘आँखा तिर्मिराउने’ र ‘काँप्ने’ जस्ता अनुभूति उनले व्यक्त गरेकी छिन्, जुन आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक लाग्छ।

साप्पोका कविताहरूले प्राचीन महिलाहरू पनि प्रेम र यौनका विषयमा संवेदनशील, भावुक र सचेत थिए भन्ने प्रमाणित गर्छन्। त्यस्तै, इटालीको एट्रस्कन सभ्यतामा महिलाहरूलाई यौन प्रतीक र कलाकृतिसँग जोडिएको भेटिएको छ, जसले उनीहरू यौनका विषयलाई जीवनको स्वाभाविक अंशका रूपमा स्वीकार गर्थे भन्ने सङ्केत दिन्छ।

यौन पेसा, स्वतन्त्रता र पहिचान

प्राचीन समयमा यौनकर्मीहरूको जीवन निकै कष्टकर थियो। पोम्पेई जस्ता शहरका पुराना कोठाहरूमा भेटिएका भित्ते लेखनले पुरुष ग्राहकहरू उनीहरूलाई भोगविलासको साधनका रूपमा मात्र हेर्थे भन्ने देखाउँछ।

तर केही उच्च स्तरका यौनकर्मीहरूले आफ्नो आम्दानी समाज सेवामा पनि प्रयोग गरेका उदाहरण भेटिन्छन्। तेस्रो शताब्दीकी कवयित्री नोसिसले एक यौनकर्मीले प्रेमकी देवी एफ्रोडाइटको मन्दिरमा मूर्ति स्थापना गर्न सहयोग गरेको प्रसङ्ग उल्लेख गरेकी छिन्।

उनीहरूका लागि यो केवल यौन पेशा मात्र थिएन, बरु इतिहासमा आफ्नो नाम सुरक्षित राख्ने अवसर पनि थियो। जहाँ साधारण महिलाहरूको नाम र पहिचान मेटिन्थ्यो, त्यही समाजमा केही महिलाहरूले आफ्नै चिनारी बनाउन सकेका थिए।

युद्ध, विवाह र सामाजिक पीडा

नाटककार एरिस्टोफेन्सको प्रसिद्ध नाटक ‘लाइसिस्ट्रेटा’ मा एथेन्स र स्पार्टाबीचको युद्ध रोक्न महिलाहरूले ‘यौन हड्ताल’ घोषणा गरेको प्रसङ्ग प्रस्तुत गरिएको छ। हास्यप्रधान शैलीमा लेखिएको भए पनि यसले गम्भीर सामाजिक सन्देश बोकेको छ।

मुख्य पात्र लाइसिस्ट्रेटाले युद्धले महिलाहरूलाई कसरी पीडा दिन्छ भन्ने कुरा उजागर गर्छिन्। पुरुषहरू युद्धपछि पनि कम उमेरका केटीसँग विवाह गर्न सक्थे, तर महिलाहरूका लागि उमेर बितिसकेपछि विवाह र सन्तानको अवसर गुम्ने खतरा रहन्थ्यो।

विवाहको पहिलो रातको अनुभवबारे पनि प्राचीन साहित्यमा उल्लेख पाइन्छ। नाटककार सोफोक्लेसका पात्रहरूले कन्याबाट पत्नी बन्दा महिलाले भोग्ने अन्योल र डरलाई चित्रण गरेका छन्। दार्शनिक थेयानोले आफ्नी साथीलाई सल्लाह दिँदै लेखेकी छिन्, “एउटी महिलाले ओछ्यानमा जाँदा आफ्नो लज्जा कपडासँगै उतार्नुपर्छ र उठेपछि फेरि कपडासँगै लज्जा पनि लगाउनुपर्छ।”

इतिहासका अधिकांश स्रोतहरू पुरुषले लेखेकाले महिलाहरूको आवाज लामो समयसम्म ओझेलमा पर्‍यो। तर डेजी डनजस्ता अनुसन्धानकर्ताहरूले प्रस्तुत गरेका तथ्यहरूले प्राचीन महिलाहरू केवल पुरुषका खेलौना वा निर्जीव पात्र थिएनन् भन्ने स्पष्ट पार्छन्। उनीहरूमा पनि प्रेम, चाहना, बौद्धिकता र आत्मसम्मान उत्तिकै बलियो थियो।

— बीबीसीबाट