मध्यपूर्वको आकाशमा युद्धबाट निस्किएका धुवाँका बादलको असर विश्वभर देखिन थालेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपतिले सजिलै सुरु गरेको यो युद्धको प्रभाव यति छिट्टै विश्वभर फैलिन्छ भन्ने सायद सोचेका थिएनन्। हुनत, उनले लामो तयारीपछि युद्ध सुरु गरेका हुन्, तर त्यसको असरबारे भने पूर्ण रूपले विचार गरेका देखिँदैन।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानविरुद्ध कारबाही सुरु गर्दा यसलाई छिटो सफलता हासिल गर्ने कदमका रूपमा प्रस्तुत गरेका थिए। तर परिस्थिती ठिक उल्टो बन्दै गएको छ र युद्ध तत्काल अन्त्य हुने संकेत देखिएको छैन। अनावश्यक निर्दोष नागरिकको ज्यान गएको छ, अर्बौंको संरचना ध्वस्त भएको छ। अहिले विश्वभर राजनीतिक विश्लेषक, कूटनीतिज्ञ र आम नागरिक युद्ध कहिले अन्त्य हुन्छ भन्ने चिन्तामा छन्। उनीहरूको एउटै प्रश्न छ—यो युद्ध कहाँ पुगेर रोकिनेछ? कहिले निहत्था मानिसहरू मृत्युबाट जोगिनेछन्?
युद्धको घोषणा र बदलिँदो परिस्थिति
अमेरिकाले इरानमाथि सैन्य कारबाही सुरु गर्दा उद्देश्य इरानको सैन्य संरचना कमजोर बनाउनु र क्षेत्रीय प्रभाव घटाउनु थियो। तर युद्ध सुरु गर्न जति सजिलो छ, अन्त्य गर्न त्यति नै कठिन हुने इतिहासले बारम्बार प्रमाणित गरिसकेको छ।
अफगानिस्तान, इराक र युक्रेनका युद्धहरूले यही पाठ सिकाएका छन्। प्रारम्भमा सीमित सैन्य कारबाहीको रूपमा सुरु भएका ती संघर्षहरू वर्षौँसम्म तानिए। परिणामस्वरूप राजनीतिक, आर्थिक र मानवीय संकट झन् गहिरियो।
नेतृत्व परिवर्तनपछि बढेको तनाव
इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनीको मृत्युपछि देशभित्र शक्ति सन्तुलन नयाँ मोडमा पुगेको छ। उनको स्थानमा आएका मोज्तबा खामेनीको नेतृत्वमा इरानले अझ कठोर र दृढ नीति अपनाउने संकेत देखाएको छ।
इरानको शक्तिशाली सैन्य संरचना इस्लामिक क्रान्तिकारी गार्डले आफ्ना कमाण्डरहरूको हत्या भएको भन्दै प्रतिशोध लिने चेतावनी दिइसकेको छ। यसले युद्धलाई अझ जटिल बनाउने सम्भावना बढाएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार इरान अहिले प्रत्यक्ष विजयको लक्ष्यभन्दा दीर्घकालीन प्रतिरोधमा केन्द्रित देखिन्छ। यदि देशले लामो समयसम्म संघर्ष जारी राख्न सके, त्यसलाई ठूलो रणनीतिक सफलता मान्न सकिन्छ।
अमेरिकाको चुनौती
अर्कोतर्फ अमेरिका पनि सजिलो अवस्थामा छैन। लामो समयसम्म हवाई आक्रमण जारी राख्नुपर्दा सैन्य स्रोतमा ठूलो दबाब पर्न सक्छ। त्यस्तै, घरेलु राजनीतिक दबाब पनि बढ्ने सम्भावना छ, विशेषगरी आगामी निर्वाचनको सन्दर्भमा। अमेरिकी प्रशासनको अर्को चुनौती भनेको अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन कायम राख्नु हो। युद्ध लम्बिँदै जाँदा विश्व समुदायमा असन्तोष बढ्ने सम्भावना पनि उत्तिकै छ।
क्षेत्रीय र विश्वव्यापी असर
यो युद्ध केवल दुई देशबीचको संघर्ष मात्र होइन। यसको प्रभाव सम्पूर्ण मध्यपूर्व र विश्व अर्थतन्त्रमा देखिन सक्छ। विशेषगरी होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग हो। यदि इरानले त्यहाँ अवरोध सिर्जना गर्यो भने विश्व बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्न सक्छ। यसले विश्व अर्थतन्त्रमा ठूलो दबाब सिर्जना गर्न सक्छ। त्यस्तै, क्षेत्रीय शक्तिहरूको संलग्नताले पनि युद्धलाई थप जटिल बनाउने कारक बन्न सक्छ।
युद्धको मनोवैज्ञानिक पक्ष
युद्ध केवल सैन्य प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, मनोवैज्ञानिक लडाइँ पनि हो। एक पक्षले विजयको घोषणा गर्न चाहे र अर्को पक्षले पराजय स्वीकार नगरेमा संघर्ष झन् लम्बिन सक्छ। अहिले इरानको मुख्य लक्ष्य पराजित नदेखिनु हो भने, अमेरिकाका लागि आफ्नो शक्ति र प्रतिष्ठा कायम राख्नु ठूलो चुनौती बनेको छ।
कूटनीतिक सम्भावना
युद्धका बीच कूटनीतिक प्रयासहरू पूर्ण रूपमा बन्द भएका छैनन्। इतिहासले देखाएको छ—धेरै युद्ध अन्ततः वार्ता, दबाब वा थकानका कारण समाप्त भएका छन्। कूटनीतिक पहल सफल भएमा हिंसा क्रमशः कम हुन सक्छ। तर त्यो मोड कहिले आउनेछ भन्ने कुरा अझै अनिश्चित छ।
अनिश्चित भविष्य
युद्ध सुरु भएको केही समय मात्र भए पनि यसले विश्व राजनीति र सुरक्षा क्षेत्रमा ठूलो प्रश्न खडा गरेको छ। अहिलेको अवस्थामा दुवै पक्षका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती प्रतिष्ठा जोगाउनु हो। एक पक्षले आफूलाई विजेता देखाउन चाहन्छ भने, अर्को पक्ष हार स्वीकार गर्न तयार छैन।
यसैले यो युद्धको वास्तविक परिणाम तत्काल देखिन सम्भावना कम छ। समयसँगै यसको दिशा तय हुनेछ। अन्ततः यो संघर्ष केवल सैन्य परीक्षण मात्र होइन, राजनीतिक निर्णय, कूटनीतिक क्षमता र धैर्यको परीक्षा पनि बन्ने देखिन्छ। विश्व समुदाय शान्ति र स्थिरताको आशामा यस घटनाक्रमलाई नजिकबाट हेरिरहेको छ।
