काठमाडौं, मंसिर २० गते। दोलखा र रामेछाप जिल्लाको संगम वा सिमाना स्थल शैलुङ। सैलुङका बारेमा कुन्ति मोक्तानाले “माथि माथि सैलुङगेमा” भन्दै कर्णप्रिय संगीत प्रस्तुत गरेकी छिन्। हो, त्यही सैलुङ, जसलाई टाकुरा वा सय डाँडाको पर्यायवाची शब्दले चिनिन्छ।
यो डाँडा प्राकृतिक सौन्दर्य, ऐतिहासिक महत्व र धार्मिक वातावरणले भरिपूर्ण छ। शैलुङ नेपालको पर्यटकीय सम्भावना बोकेको उत्कृष्ट गन्तव्य मध्ये एक हो। विगतको तुलनामा अहिले यहाँ धेरै मानिसहरू पुग्छन्। सूचना र प्रचारले यहाँको पहिचान धेरैलाई पुर्याउन सफल भएको छ। तर पूर्वाधार विकासमा खासै ध्यान पुगेको छैन, त्यसैले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको पहुँच सोचे अनुसार छैन।
हाल शैलुङ गाउँपालिका वडा ८ कालापानीबाट नेपाली ग्रेटवाल बनाइएको छ। यही ग्रेटवालबाट हिँड्दा शैलुङ डाँडामा पुगिन्छ। यहाँको नाङ्गा डाँडा, जहाँ भ्यूटावर निर्माण गरिएको छ, पुग्न कालापानीबाट करिब डेढ घण्टा लाग्छ। स्थानीयले पौने घण्टामै पुग्न सकिने बताउने गरे पनि पर्यटकहरू दृश्यको आनन्द लिँदै र तस्बिर खिच्दै डेढ घण्टा खर्च गर्छन्। प्राकृतिक छटाले आगन्तुकको मन सजिलै मोहित बनाउँछ।
वि.सं. २०७८ सालमा निर्माण गरिएको नेपाली ग्रेटवालले चीनको ग्रेटवालको झल्को दिन्छ। चीनको ग्रेटवाल विश्वकै लामो संरचना भए पनि नेपाली ग्रेटवाल छोटो र साँगुरो छ। हाल निर्माण गरिएको ५०० मिटर लामो ग्रेटवालमा ४८७ खुड्किला छन्। स्थानीयले भविष्यमा थप ५०० मिटर विस्तार गर्ने योजना रहेको बताएका छन्, जसले गर्दा ग्रेटवालको कुल लम्बाइ एक किलोमिटर पुग्नेछ। तत्कालीन गाउँपालिका अध्यक्ष भरतप्रसाद दुलालको नेतृत्वमा सुरु भएको यो निर्माण ७० प्रतिशत संघीय बजेट र ३० प्रतिशत स्थानीय बजेटमा सम्पन्न भएको हो। हालसम्म थप विस्तारको काम सुरु हुन सकेको छैन। ग्रेटवाल प्रवेशद्वारमा गेट निर्माण गरिएको भए पनि सूचना छैन र पर्यटकलाई स्वागत गर्ने व्यवस्था अधुरो छ।
शैलुङ डाँडाबाट उत्तरतर्फ गौरीशंकर, नुम्बुर, मकालु, मनास्लु, जुगल र लाङटाङ हिमालको मनोरम दृश्य देखिन्छ। दोलखाका अन्य रमणीय स्थल जस्तै कालिञ्चोक, चेर्दुङ, रामेछापको लामेडाँडा, सोलुखुम्बुको पिके र ओखलढुंगाको थोलेदेम्बा पनि यहाँबाट नियाल्न सकिन्छ। शैलुङ डाँडा समुद्री सतहदेखि करिब ३ हजार १५० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। यहाँ धार्मिक पर्यटकहरू पनि ठूलो संख्यामा पुग्छन्। प्राचीन बुद्धको पाइला यहाँको महत्वपूर्ण धार्मिक आकर्षण हो।
शैलुङ डाँडाको वरिपरि भिमसेन तरवारको स्थान रहेको मान्यता छ। धर्मग्रन्थ अनुसार भीमसेनले आफ्नो खड्ग विश्रामको क्रममा त्यहाँ बिसाएका थिए। त्यसैगरी शैलुङेश्वर महादेवको महिमा प्रख्यात छ। भक्तजनहरूले महादेवलाई विश्वको शक्ति स्रोत र सृष्टिको रक्षकका रूपमा पूजा गर्ने गर्छन्। महादेवको दर्शनले मनोकामना पूरा हुने विश्वास छ। मंसिर अन्तिम सातादेखि माघसम्म शैलुङ डाँडामा हिउँ पर्ने चलनले पर्यटकलाई लोभ्याउँछ।
शैलुङमा डाँफेढुंगा, महादेव गुफा, गोदावरी फुल्ने गुफा, बुद्धको पाइला, गंगटो ढुंगा, बाघ ढुंगा, गाई ढुंगा, जुरे महादेव ढुंगा, गुप्तेश्वर महादेव र पृथ्वीको नाइटो जस्ता चर्चित स्थल रहेका छन्। सयवटा लुङ मिलेर शैलुङ बनेको भनाइ छ, जसमा ‘लुङ’को अर्थ टाकुरा हुन्छ। यहाँको सयवटा टाकुराले बनेको लहरले शैलुङको नामकरणमा योगदान पुर्याएको स्थानीयहरू बताउँछन्।
काठमाडौंबाट करिब १४० किलोमिटर दूरीमा अवस्थित शैलुङ डाँडाको वरिपरि चौरीगाईका खर्कहरू फैलिएका छन्। चौरीगाईको दुधबाट बनेको घ्यू र छुर्पीले राम्रो बजार पाएको छ। शैलुङमा नयाँ वर्ष र जनैपूर्णिमामा ठूलो मेला लाग्ने चलन छ। आलु उत्पादनका हिसाबले पनि शैलुङ प्रख्यात छ। यस क्षेत्रका प्राकृतिक सुन्दरता, सांस्कृतिक विविधता र धार्मिक महत्वले पर्यटकलाई लामो समयसम्म आकर्षित गर्ने क्षमता राख्दछ।
शैलुङको प्राकृतिक सौन्दर्यले हिउँदे र वर्षायाम दुवै अवस्थामा आगन्तुकको मन लोभ्याउँछ। हिउँले ढाकेको डाँडा शान्त र मोहक देखिन्छ भने वर्षाका बेला हरियाली र चराचुरुङ्गीको चिरबिरले वातावरणलाई जीवन्त बनाउँछ। यहाँको मौसम, हरियाली, हिमालको दृश्य, धार्मिक स्थल र परम्परागत जीवनशैलीले शैलुङलाई पर्यटकीय दृष्टिले विशेष महत्व प्रदान गरेको छ।
शैलुङले साहसिक पर्यटनका लागि पनि अवसर प्रदान गर्दछ। डाँफेढुंगा, पिकनिक स्थल र चौरीगाईका खर्कहरू ट्रेकिङ तथा डाँडाप्रवेशका लागि उत्तम मानिन्छन्। नेपाली ग्रेटवालमा चढ्ने अनुभव, हिमालको मनोरम दृश्य, धार्मिक स्थलको दर्शन र गाउँले जीवनको अनुभूति सँगसँगै प्राप्त हुने भएकाले यो स्थल आन्तरिक र बाह्य पर्यटक दुवैका लागि आकर्षक बनेको छ।
स्थानीय वासिन्दा र व्यवसायीहरूले पर्यटकलाई स्वागत गर्ने पूर्वाधारमा ध्यान दिँदै पर्यटन प्रवर्धन गर्न पहल थालेका छन्। चौरीगाईबाट उत्पादित घ्यू, छुर्पी, आलु र अन्य स्थानीय उत्पादनले शैलुङको अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्याइरहेको छ। साथै पर्यटकका लागि होमस्टे, भ्यूटावर, धार्मिक स्थल र प्राकृतिक मार्गहरू व्यवस्थित गर्न योजना अघि बढाइएको छ।
सुरुवातमा ५०० मिटरको नेपाली ग्रेटवाल निर्माणले शैलुङको नाम नेपाली पर्यटक क्षेत्रमा चर्चित बनाएको छ। आगामी विस्तारपछि यसले अझ बढी पर्यटक आकर्षित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। हिमाल, डाँडाको प्राकृतिक सौन्दर्य, ऐतिहासिक स्थल, धार्मिक महत्व र सांस्कृतिक विविधता सँगै शैलुङले नेपालको पर्यटकीय नक्शामा महत्वपूर्ण स्थान पाएको छ।
शैलुङको यात्रा केवल डाँडा उक्लिनु मात्र होइन, प्रकृति, संस्कृति र इतिहाससँग प्रत्यक्ष सम्पर्कको अनुभव पनि हो। यसले आगन्तुकको मनमा स्थायी स्मृति र आनन्द छोड्ने गर्छ। शैलुङको यो सुन्दर मिश्रणले नेपालकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा यसको महत्त्व झनै बढाएको छ।
