“सगरमाथा हाम्रो लागि केवल हिमाल होइन, यो पवित्र सम्पदा हो। यसको संरक्षण गर्नु हाम्रो मात्र होइन, भावी पुस्ताप्रतिको दायित्व पनि हो।”
काठमाडौं । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथामा आरोहीको संख्या वर्षेनी बढ्दै जाँदा फोहोर, प्रदूषण र वातावरणीय संकट पनि तीव्र बन्दै गएको छ। यही चुनौती सामना गर्न नेपालले पहिलो पटक ‘माउन्टेन रेन्जर’ कार्यक्रम सुरु गरेको छ। यस अभियानअन्तर्गत ५३ वर्षीय अनुभवी पर्वतारोही ङिमा वाङ्चु शेर्पा नेपालका पहिलो आधिकारिक माउन्टेन रेन्जर बनेका छन्।
चार पटक सगरमाथा आरोहण गरिसकेका ङिमाले यसपटक भने शिखर चुम्ने होइन, सगरमाथाको संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी सम्हाले। करिब ६ हजार ४ सय मिटर उचाइमा रहेको क्याम्प–२ मा बसेर उनले फोहोर व्यवस्थापन, आरोहीलाई वातावरण संरक्षणबारे सचेत गराउने, आपतकालीन अवस्थामा अक्सिजन उपलब्ध गराउने तथा उद्धार कार्यमा समन्वय गर्ने काम गरेका छन्।
उनका अनुसार धेरै आरोहीले सुरुमा आफूलाई सामान्य गाइड ठान्ने गरे पनि ‘माउन्टेन रेन्जर’ लेखिएको ज्याकेट देखेपछि उनीहरूलाई सगरमाथामा वातावरणीय नियमको कडा निगरानी भइरहेको महसुस हुने गरेको छ। उनका शब्दमा, “सगरमाथा केवल आरोहण गर्ने गन्तव्य मात्र होइन, संरक्षण गर्नुपर्ने विश्व सम्पदा हो।”
व्यावसायिक आरोहण विस्तारसँगै पछिल्ला तीन दशकमा सगरमाथामा अक्सिजन सिलिन्डर, टेन्ट, डोरी, प्लास्टिकका प्याकेट, ग्यास क्यानिस्टर र मानव मलमूत्रको थुप्रो बढ्दै गएको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण हिमनदी पग्लिन थालेपछि वर्षौंदेखि हिउँमुनि गाडिएका फोहोर बाहिर देखिन थालेका छन्। वातावरणविद्हरूका अनुसार प्लास्टिकजन्य फोहोर सूक्ष्म प्लास्टिकमा परिणत हुँदै हिमनदी, नदी र खानेपानीसम्म पुग्न थालेको छ।
यस वर्षदेखि सगरमाथा प्रदूषण नियन्त्रण समिति (एसपीसीसी) ले नयाँ नियम लागू गर्दै प्रत्येक आरोही र उच्च हिमाली गाइडलाई क्याम्प–३ वा क्याम्प–४ माथिबाट कम्तीमा दुई किलो फोहोर बोकेर तल ल्याउन अनिवार्य गरेको छ। माउन्टेन रेन्जरहरूले फोहोरको तौल गरेर अभिलेख राख्ने र त्यसलाई आधार शिविर हुँदै हिमालबाहिर व्यवस्थापन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
सगरमाथा सफा गर्नु संसारकै सबैभन्दा कठिन वातावरणीय अभियानमध्ये एक मानिन्छ। फोहोर हिमनदी, ठाडा बरफका भित्ताहरू र हिमपहिरोको उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्र पार गरेर तल ल्याउनुपर्छ। यसबाहेक सगरमाथामा आरोहण सुरु भएयता ३०० भन्दा बढी आरोहीको मृत्यु भइसकेको छ भने करिब २०० शव अझै हिमालमै रहेका छन्।
यस वर्ष नेपालले सगरमाथाको दक्षिणी मोहडाबाट आरोहणका लागि रेकर्ड ४९५ वटा अनुमति जारी गरेको थियो। गाइड र सहयोगी टोलीसहित एक हजारभन्दा बढी व्यक्ति शिखर पुगेका थिए। एसपीसीसीका अनुसार यस आरोहण सिजनमा मात्र क्याम्प–३ र साउथ कोल क्षेत्रबाट १.२ टनभन्दा बढी गैर–पुनःप्रयोगयोग्य फोहोर, सयौं ग्यास सिलिन्डर र करिब १.८ टन मानव मलमूत्र संकलन गरिएको छ। खुम्बु क्षेत्रभरबाट थप ६.५ टनभन्दा बढी टेन्ट, डोरी, प्लास्टिक र धातुजन्य फोहोर हटाइएको छ।
नेपाल सरकारले सगरमाथा संरक्षणका लागि वातावरणीय नियम थप कडा बनाउने तयारी गरिरहेको छ। साथै विदेशी आरोहीका लागि सगरमाथा आरोहण अनुमति शुल्क ११ हजार अमेरिकी डलरबाट बढाएर १५ हजार डलर पुर्याइएको छ। सरकारले उक्त अतिरिक्त आम्दानी संरक्षण कार्यक्रम, फोहोर व्यवस्थापन र पर्वतीय सुरक्षामा खर्च गरिने जनाएको छ।
यस वर्ष दुई जना माउन्टेन रेन्जरबाट सुरु भएको कार्यक्रम आगामी वर्षहरूमा सातदेखि आठ जनासम्म विस्तार गर्ने योजना छ। ङिमा वाङ्चु शेर्पा भन्छन्, “सगरमाथा हाम्रो लागि केवल हिमाल होइन, यो पवित्र सम्पदा हो। यसको संरक्षण गर्नु हाम्रो मात्र होइन, भावी पुस्ताप्रतिको दायित्व पनि हो।”
