विश्व राजनीति अहिले एक जटिल मोडमा उभिएको छ, जहाँ परम्परागत शक्ति सन्तुलन क्रमशः भत्किँदै नयाँ समीकरणहरू निर्माण भइरहेका छन् । युक्रेन–रुस युद्धको पाँचौँ वर्षमा प्रवेशसँगै यो द्वन्द्व केवल दुई देशबीच सीमित नरही विश्वव्यापी शक्ति प्रतिस्पर्धाको केन्द्र बनेको छ ।
यही परिप्रेक्ष्यमा युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीको भूमिका उल्लेखनीय रूपमा परिवर्तन भएको देखिन्छ। प्रारम्भिक चरणमा केवल आन्तरिक प्रतिरोध र अन्तर्राष्ट्रिय सहायतामा निर्भर देखिएका जेलेन्स्की अहिले सक्रिय कूटनीतिज्ञका रूपमा उभिएका छन्, जसले युद्धको मैदानभन्दा बाहिर पनि प्रभाव विस्तार गरिरहेका छन् ।
उनको पछिल्लो रणनीति स्पष्ट छ—रुसलाई प्रत्यक्ष सैन्य मोर्चामा मात्र होइन, आर्थिक र कूटनीतिक रूपमा पनि कमजोर बनाउने। रुसको तेल पूर्वाधारमा लक्षित आक्रमणहरू यसको उदाहरण हुन् । तेल निर्यातमा आएको अवरोधले मस्कोको आयस्रोतमा प्रत्यक्ष चोट पुर्याएको छ, जुन दीर्घकालीन रूपमा युद्धको दिशा परिवर्तन गर्न सक्ने कारक बन्न सक्छ ।
तर, यो रणनीति सहज छैन । अमेरिकी नीतिमा आएको अप्रत्याशित परिवर्तनले समीकरण थप जटिल बनाएको छ । डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले रुसमाथिको ऊर्जा प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउने निर्णयले युक्रेनको प्रयासलाई कमजोर पार्ने जोखिम उत्पन्न गरेको छ। यसले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ—के विश्व शक्ति सन्तुलन अब नीतिगत स्थायित्वभन्दा व्यक्तिगत नेतृत्वको मनोवृत्तिमा निर्भर हुँदै गएको हो ?
युरोपेली नेताहरूको पछिल्लो अभिव्यक्ति हेर्दा पनि यही संकेत मिल्छ । कूटनीतिक शिष्टाचारभन्दा बाहिर गएर गरिएको आलोचना केवल असन्तुष्टि मात्र होइन, असुरक्षाको प्रतिबिम्ब पनि हो । जब शक्तिशाली राष्ट्रहरूबीच विश्वासको संकट गहिरिन्छ, त्यसले साना र मध्यम राष्ट्रहरूलाई झन् अस्थिर बनाउँछ ।
मध्यपूर्वमा विकसित भइरहेको परिस्थिति यसैको अर्को आयाम हो । इरान, अमेरिका र इजरायलबीचको तनावले ऊर्जा आपूर्ति शृङ्खलालाई जोखिममा पार्दै विश्व अर्थतन्त्रलाई दबाबमा राखेको छ । यस्तो अवस्थामा जेलेन्स्कीले खाडी राष्ट्रहरूसँग सहकार्य विस्तार गर्नु केवल अवसरको खोजी मात्र होइन, रणनीतिक आवश्यकता पनि हो ।
उनको प्रस्ताव—एन्टी–ड्रोन प्रणालीदेखि कालो सागरको सुरक्षित मार्ग व्यवस्थापनसम्म—युक्रेनलाई “सहायता माग्ने राष्ट्र” बाट “सुरक्षा प्रदायक साझेदार” मा रूपान्तरण गर्ने प्रयास हो । यसले दीर्घकालीन रूपमा युक्रेनको अन्तर्राष्ट्रिय हैसियत बलियो बनाउन सक्छ ।
तर, यस रणनीतिमा जोखिम पनि कम छैन । खाडी राष्ट्रहरूको परम्परागत तटस्थता, रुस–इरान सम्बन्ध, र क्षेत्रीय शक्ति प्रतिस्पर्धाले कुनै पनि समय समीकरण उल्ट्याउन सक्छ ।
अन्ततः, वर्तमान विश्व व्यवस्था एक संक्रमणकालीन अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ । पुराना गठबन्धनहरू कमजोर हुँदैछन्, नयाँ साझेदारीहरू निर्माण भइरहेका छन्, र नेतृत्वको शैलीले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गरिरहेको छ ।
यस्तो अवस्थामा जेलेन्स्कीको सक्रियता केवल युक्रेनको अस्तित्वको संघर्ष मात्र होइन, बदलिँदो विश्व व्यवस्थामा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्ने प्रयास पनि हो ।
