मनमैजु अजिमा जात्रा: परम्परा, आस्था र समुदायको उत्सव

काठमाडौंको मनमैजु क्षेत्र यतिबेला परम्परागत रङ, बाजागाजा र धार्मिक आस्थाले भरिएको छ। प्रत्येक वर्षझैँ यस वर्ष पनि चैत शुक्ल पूर्णिमाको अवसर पारेर सुरु हुने पाँचदिने मनमैजु (अजिमा) जात्राले स्थानीय समुदायलाई एकसूत्रमा बाँध्दै सांस्कृतिक जीवन्तता थपेको छ।

लिच्छविकालीन राजा गुणकामदेवको समयदेखि सुरु भएको मानिने यो जात्रा शक्तिदेवी मनमैजु माइप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने महत्वपूर्ण अवसर हो। बालाजुमा लाग्ने जामाचो मेलासँग जोडिएको धार्मिक विश्वासले यस जात्रालाई अझ गहिरो आध्यात्मिक अर्थ प्रदान गरेको छ।

जात्राको सुरुआत औपचारिक रूपमा देवी–देवताहरूलाई निम्तो दिने “नेटं पूजा” बाट हुन्छ। त्यसपछि चैत शुक्ल पूर्णिमाको अघिल्लो दिन मन्दिर प्राङ्गणमा लिङ्गो ठड्याइन्छ, जुन जात्राको मुख्य प्रतीकका रूपमा मानिन्छ। लिङ्गो ठड्याएपछि दैनिक जीवनमा केही प्रतिबन्धहरू लागू हुन्छन्—जस्तै कुटो–कोदालो चलाउन नहुने र नुहाउने–धुने कार्य नगर्ने।

जात्राका प्रत्येक दिनले आ–आफ्नो विशेष अर्थ बोकेको हुन्छ। पहिलो दिन इन्द्रायणी माइलाई बाजागाजासहित मन्दिरमा स्थापना गरिन्छ भने राति “मरजा भात” ल्याएर स्थानीयलाई रोग–व्याधिबाट जोगिने विश्वासका साथ वितरण गरिन्छ। दोस्रो दिन साना बालबालिकालाई देवीको प्रसादस्वरूप मरजा खुवाउने चलनले स्वास्थ्य र सुरक्षाको कामना झल्काउँछ।

तेस्रो दिन इन्द्रायणी माइको भव्य रथयात्रा निकालेर ऐतिहासिक बस्ती परिक्रमा गरिन्छ, जसले समुदायको एकता र धार्मिक उत्साहलाई झन् प्रगाढ बनाउँछ। चौँथो दिन आफन्तहरूलाई बोलाएर भोज गर्ने चलनले सामाजिक सम्बन्धलाई मजबुत बनाउने अवसर दिन्छ।

अन्तिम दिन फेरि देवीको सिन्दूर जात्रा गर्दै बस्ती परिक्रमा गरिन्छ र लिङ्गो ढालेर जात्राको समापन गरिन्छ।

यस वर्ष जात्रासँगै सांस्कृतिक कार्यक्रमले पनि विशेष आकर्षण थपेको छ। मनमैजु युवा समूहले आयोजना गर्ने बृहत सांस्कृतिक तथा कन्सर्ट कार्यक्रममा नेवारी बाजागाजा, धिमे नाच, परम्परागत नृत्य र आधुनिक सांगीतिक प्रस्तुतीहरू समेटिने छन्।

समूहका अध्यक्ष हिरा महर्जनका अनुसार, यस्तो कार्यक्रमले केवल मनोरञ्जन मात्र नभई मौलिक संस्कृति संरक्षण र नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने उद्देश्य राखेको छ। “यो हाम्रो पहिचान र एकताको प्रतीक हो,” उनले भने।

बुधबारदेखि सुरु भएको यो ऐतिहासिक जात्रा आइतबारसम्म सञ्चालन हुनेछ। तारकेश्वर नगरपालिकाको सहयोगमा सम्पन्न हुँदै आएको यो पर्वले मनमैजुको सांस्कृतिक सम्पदालाई जोगाउँदै स्थानीय जीवनमा उत्साह र पहिचानको नयाँ ऊर्जा थपिरहेको छ।