भुटानका एक दशकभन्दा बढी समयदेखि बन्दी रहेका शा बहादुर गुरुङको १५ डिसेम्बर २०२५ मा थिम्पुस्थित चामगाङ केन्द्रीय कारागारमा मृत्यु भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार संगठनहरूले निष्पक्ष छानबिनको माग गरेका छन्। ग्लोबल क्याम्पेन फर द रिलिज अफ पोलिटिकल प्रिजनर्स इन भुटान (GCRPPB) ले यस घटनालाई “भुटानका राजनीतिक बन्दीको उपचार र हिरासतमा लापरबाहीबारे गम्भीर प्रश्न उठाउने” बताएको छ।
६५ वर्षीय गुरुङ, मूलतः चिराङ, भुटानका निवासी, सन् १९९० मा शान्तिपूर्ण आन्दोलनमा संलग्न भएको आरोपमा पक्राउ परेका थिए। उनी लामो समयसम्म वाङ्दी फोद्राङको राबुना कारागारमा हिरासतमा राखिएका थिए, जहाँ कडा सुरक्षा र यातनाका समाचार प्रशस्त छन्। परिवार र स्रोतहरूले उनका अनुसार, उनी हिरासतमा लामो समयदेखि शारीरिक र मानसिक यातना भोग्दै आएका थिए र स्वास्थ्य लगातार बिग्रँदै गएको थियो।
स्वास्थ्य अवस्था बिग्रँदै गएपछि उनलाई डिसेम्बर २०२५ को सुरुवातमा चामगाङ केन्द्रीय कारागार सारिएको थियो। १४ डिसेम्बरको साँझ उनले खाना खाएर सुत्दा कुनै गम्भीर लक्षण देखाएका थिएनन्, तर १५ डिसेम्बरको बिहान उनको कोठामा बेहोस अवस्थामा फेला परे। नजिकैको स्वास्थ्य चौकीमा लगिँदा पनि उनलाई जीवन छैन भनी रिपोर्ट गरिएको थियो।
उनको मृत्यु भुटानको राष्ट्रिय दिवस (१७ डिसेम्बर) अघि दुई दिनमै भएको थियो। यस दिनलाई सम्झेर विश्वभरका मानवअधिकार समूह र परिवारले राजनीतिक बन्दी रिहाइको आशा राखेका थिए। गुरुङको निधनले वर्षौंदेखिको दुर्व्यवहार र हेरचाह नपाएको अवस्थाको दुखद समापन भएको मानिएको छ।
GCRPPB ले भुटान सरकारसँग तत्काल, स्वतन्त्र, पारदर्शी र निष्पक्ष छानबिन गर्ने, प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने र परिवारलाई क्षतिपूर्ति दिन माग गरेको छ। साथै, शा बहादुर गुरुङलाई भुटानका मानवअधिकारका लागि बलिदान दिने व्यक्तिका रूपमा सम्मान गर्नुपर्ने, बाँकी सबै राजनीतिक बन्दीलाई बिना शर्त रिहा गर्न र अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय तथा मानवअधिकार संगठनहरूलाई अवस्था नजिकबाट अनुगमन गर्न आग्रह गरिएको छ।
यो घटनाले भुटानमा राजनीतिक बन्दीहरूको अवस्था, हिरासतको गुणस्तर र मानवअधिकार संरक्षणको आवश्यकता माथि अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानाकर्षण गराएको छ।
