अकल्याण्ड। इरान र अमेरिकाबीच रणनीतिक जलमार्ग होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्ने विषयमा क्षतिपूर्ति र अन्य सर्तलाई लिएर विवाद बढेपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य करिब ५ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ।
इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्नुअघि अमेरिकाले तेहरानमाथि लगाएका प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने, क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने तथा सैन्य धम्की अन्त्य गर्नुपर्ने लगायतका सर्त अघि सारेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भने इरानले अमेरिकाले आरोप लगाएका मानवीय क्षतिको क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने बताएका छन्। यी अडानका कारण जलमार्ग पुनः सञ्चालनसम्बन्धी तत्काल सहमति हुने सम्भावना कमजोर बनेको छ।
सोमबार कारोबारको अन्त्यमा अन्तर्राष्ट्रिय बेन्चमार्क ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ४.१७ अमेरिकी डलर अर्थात् ४.९९ प्रतिशतले बढेर ८७.७२ डलर पुगेको छ। त्यस्तै, अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्ल्युटीआई) कच्चा तेलको मूल्य ३.९५ डलर अर्थात् ५.०५ प्रतिशतले बढेर ८२.१३ डलर प्रतिब्यारेल पुगेको छ।
दुवै प्रकारको कच्चा तेलको मूल्यमा भएको यो प्रतिशत वृद्धि जुलाई २९ यताकै सबैभन्दा ठूलो हो। गत साता भने इरान र ओमानबीच होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः सञ्चालन गर्ने सहमति नजिक पुगेको आशा बढेपछि दुवै बेन्चमार्कको मूल्य ७ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको थियो।
होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको ऊर्जा आपूर्तिका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मार्ग हो। मध्यपूर्वमा फेब्रुअरीको अन्त्यतिर सुरु भएको द्वन्द्वअघि विश्वको करिब पाँचौँ हिस्सा कच्चा तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास यही जलमार्ग हुँदै ढुवानी हुने गरेको थियो।
इरानले ओमानसँग जलडमरूमध्य हुँदै जहाज आवतजावतका लागि नयाँ मार्ग निर्धारण गर्ने अन्तिम सम्झौता नजिक पुगेको जनाएको छ। तर अमेरिकाले प्रतिबन्ध हटाउने, क्षतिपूर्ति दिने र सैन्य धम्की अन्त्य गर्ने लगायतका सर्त पूरा नगरेसम्म रणनीतिक जलमार्ग पुनः खोल्न नसकिने तेहरानको अडान छ।
इरान र अमेरिकाबीच हाल प्रत्यक्ष वार्ता भइरहेको छैन। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीले अमेरिकाले जुन महिनामा भएको अन्तरिम सम्झौताको पालना नगरेसम्म तेहरान वार्तामा बस्न तयार नरहेको बताएका छन्।
बीओके फाइनान्सियलका वरिष्ठ उपाध्यक्ष डेनिस किस्लरका अनुसार अमेरिका र इरानबीच शान्ति सम्झौता तत्काल हुने सम्भावना कमजोर हुनुका साथै युक्रेनले रुसी तेल प्रशोधन केन्द्र र ब्ल्याक सी क्षेत्रमा रहेका ट्याङ्करमा गरेको आक्रमणका कारण पनि तेल बजारमा आपूर्ति जोखिम बढेको छ।
इरानसँग निकट मानिने हुथी समूहले आइतबार साउदी अरबको सरकारी तेल कम्पनी साउदी अराम्कोको जजानस्थित तेल प्रशोधन केन्द्रमा आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। यसअघि भएका दुईवटा हुथी आक्रमणपछि दैनिक चार लाख ब्यारेल क्षमताको उक्त प्रशोधन केन्द्र पुनः सञ्चालन गर्ने मिति अगस्ट ३० सम्म सारिएको उद्योगसम्बन्धी अनुगमन संस्थाले जनाएको छ।
क्षेत्रीय तनाव बढिरहेका बेला साउदी अरबले टर्की र पाकिस्तानसँग सुरक्षा तथा रक्षा सम्झौता गरेको दुई दिनपछि पछिल्लो आक्रमण भएको हो।
संयुक्त अरब इमिरेट्सको सरकारी स्वामित्वको तेल कम्पनी एडीएनओसीले पनि द्वन्द्व सुरु भएयता होर्मुज जलडमरूमध्य पार गर्ने क्रममा आफ्ना १५ वटा पानीजहाजमाथि आक्रमण भएको जनाएको छ।
यसैबीच, युक्रेनले रुसको ऊर्जा पूर्वाधारमाथि आक्रमण जारी राखेको छ। युक्रेनी आक्रमणबाट तातारस्तानस्थित तानेको तेल प्रशोधन केन्द्र तथा रुसको ट्युमेन क्षेत्रमा रहेको जापसिबनेफ्तेखिम पेट्रोकेमिकल उद्योग प्रभावित भएको बताइएको छ।
अमेरिकातर्फ भने ऊर्जा विभागका अनुसार गत साता अमेरिकी रणनीतिक पेट्रोलियम भण्डारमा रहेको कच्चा तेल करिब ६१ लाख ब्यारेलले घटेर २९ करोड ८७ लाख ब्यारेलमा झरेको छ। यो सन् १९८३ को जनवरीयताकै सबैभन्दा न्यून स्तर हो।
तेल बजारमा आपूर्ति जोखिम बढ्दै गएमा आगामी दिनमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य अझ प्रभावित हुन सक्ने र त्यसको प्रत्यक्ष असर विश्वव्यापी ऊर्जा तथा उपभोक्ता बजारमा पर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
