काठमाडौँ।
लामो समयदेखि रोकिँदै आएको दुध बिक्रीको रकम दुग्ध विकास संस्थान (डिडिसी) र निजी डेरी उद्योगहरूले भुक्तानी गर्न थालेसँगै किसानहरू राहतमा आएका छन्। दुवै संस्थानले मिलेर करिब चार अर्ब रूपियाँ बराबरको बक्यौता चुक्ता गरेका छन्।
डिडिसीले आफूले भुक्तानी गर्न बाँकी डेढ अर्बमध्ये एक अर्ब रूपियाँ भुक्तानी गरिसकेको जनाएको छ। निजी डेरी उद्योगहरूले पनि करिब तीन अर्ब रूपियाँ किसानलाई तिरिसकेका छन्।
लामो समयसम्म दुधको पैसा नपाउँदा किसानहरू आर्थिक संकटमा परेका थिए। डिडिसीका सूचना अधिकारी नीलकण्ठ गौतमका अनुसार साउनसम्मको सबै रकम भुक्तानी भइसकेको छ। अझै तीन महिनाको ४५ करोड रूपियाँ भुक्तानी गर्न बाँकी छ। मौज्दातमा रहेको पाउडर दुध र बटर बिक्री गरेर बाँकी रकम तिर्ने काम जारी रहेको डिडिसीले जनाएको छ। हाल डिडिसीसँग तीन लाख केजी बटर र चार लाख केजी पाउडर मौज्दात रहेको छ, जसको बिक्रीबाट किसानको बाँकी रकम क्रमशः भुक्तानी हुँदै जाने संस्था बताउँछ। गोर्खापत्रका लागि लक्ष्मी सापकोटाले समाचार लेखेकी छन्।
हाल बजारमा बटर प्रति केजी ८०० रूपियाँ र पाउडर दुध प्रति केजी ७०० रूपियाँमा बिक्री भइरहेको छ। डिडिसीले दैनिक एक लाख लिटर दुध सङ्कलन गर्छ, जसमा ८० हजार लिटर बजारमा बिक्री हुन्छ र बाँकी २० हजार लिटर पाउडर बनाएर भण्डारण गरिन्छ। पाउडर दुध अफ–सिजनमा बिक्री हुने गरेको छ।
निजी डेरी उद्योगले पनि करिब तीन अर्ब रूपियाँ भुक्तानी गरिसकेको डेरी उद्योग सङ्घका అధ్యక్ష राजकुमार दाहालले बताएका छन्। पछिल्लो एक महिनाको रकम केही बाँकी रहे पनि बाँकी सबै बक्यौता तिरिसकेको उनको भनाइ छ। मौज्दातमा रहेको बटर र पाउडर बिक्री गरेर किसानको धेरैजसो रकम भुक्तानी भएको डेरी क्षेत्रका प्रतिनिधिहरू बताउँछन्।
बक्यौता नपाएपछि किसानहरूले विगतमा आन्दोलनसमेत गरेका थिए। केन्द्रीय दुग्ध सहकारी सङ्घका अध्यक्ष अमर कुँवरका अनुसार किसानको बक्यौता उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ। “लामो समयसम्म रकम नपाउँदा किसानहरू गम्भीर समस्यामा परेका थिए, तर अहिले धेरैजसो भुक्तानी भइसकेकाले राहत पाएका छन्,” कुँवरले बताए।
सङ्घका अनुसार मुलुकभर दैनिक ७२ देखि ७५ लाख लिटर दुध उत्पादन हुन्छ। किसानले दुधको प्रति लिटर ७० रूपियाँ पाउने गरेका छन् भने उपभोक्ताले बजारमा प्याकेट दुध प्रति लिटर १०० रूपियाँ र खुला दुध ११० रूपियाँमा खरिद गर्छन्।
