न्युजिल्याण्डको सपना: कुन भिसाबाट कसरी आउने, रेसिडेन्सी र नागरिकताको बाटो कस्तो ?

गुणस्तरीय शिक्षा, सुरक्षित जीवनशैली, श्रमिकको सम्मान, उत्कृष्ट स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक सुरक्षाका कारण न्युजिल्याण्ड पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालीहरूको आकर्षक गन्तव्य बनेको छ। विशेषगरी अष्ट्रेलिया वा अन्य विकसित मुलुकको भिसा प्रक्रिया असफल भएपछि धेरै नेपालीको ध्यान न्युजिल्याण्डतर्फ केन्द्रित हुने गरेको देखिन्छ। अध्ययन, रोजगारी, व्यवसाय वा परिवारसँग पुनर्मिलनका लागि हरेक वर्ष हजारौं नेपाली न्युजिल्याण्ड पुगिरहेका छन् भने धेरै अझै प्रयासरत छन्।

तर अधिकांश नेपालीको मनमा एउटै प्रश्न हुन्छ— न्युजिल्याण्डमा कुन भिसाबाट जाने? स्थायी बसोबास (रेसिडेन्सी) कसरी पाइन्छ? र नागरिकताको बाटो कस्तो छ?

विद्यार्थी भिसा: नेपालीहरूको पहिलो रोजाइ

न्युजिल्याण्ड जाने नेपालीहरूमध्ये ठूलो हिस्सा विद्यार्थी भिसामार्फत पुग्ने गर्छन्। विद्यार्थी भिसामा अध्ययनका क्रममा निश्चित समय काम गर्न पाइन्छ भने पढाइ पूरा भएपछि ‘पोस्ट स्टडी वर्क भिसा’ प्राप्त गरेर रोजगार खोज्ने अवसर पनि मिल्छ।

सन् २०२३ मा विद्यार्थी भिसामा न्युजिल्याण्ड पुगेका अकल्याण्डस्थित सूचना प्रविधिका विद्यार्थी सन्दीप भट्टराई भन्छन्, “मेरो लक्ष्य केवल पढाइ मात्र थिएन। अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव र भविष्यमा रेसिडेन्सीको सम्भावनालाई पनि ध्यान दिएको थिएँ।”

अकल्याण्डमा अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थी समीक्षा अधिकारीका अनुसार अहिले अधिकांश नेपाली विद्यार्थीको लक्ष्य पढाइपछि रोजगार र त्यसपछि रेसिडेन्सी प्राप्त गर्नु नै हुन्छ। “पहिले जस्तो केवल डिग्रीका लागि विदेश जाने प्रवृत्ति घटेको छ। अहिले धेरैले दीर्घकालीन बसोबासको सम्भावना हेरेर विषय र शैक्षिक संस्था छनोट गर्छन्,” उनी भन्छिन्।

तर विषय छनोटमा गल्ती गर्दा धेरैले चुनौती पनि भोग्नुपरेको छ। झापाकी सुनिता अधिकारी यसको उदाहरण हुन्। उनी सुरुमा व्यवसाय व्यवस्थापन अध्ययन गर्न न्युजिल्याण्ड आएकी थिइन्। पढाइअनुसारको रोजगारी नपाएपछि अहिले उनी स्वास्थ्य क्षेत्रमा पुनः अध्ययन गरिरहेकी छन्। “मसँगै आएका केही साथीहरूको रेसिडेन्सी भइसकेको छ, त्यसैले कहिलेकाहीँ विषय छनोटमा भएको निर्णयप्रति पछुतो लाग्छ,” उनी भन्छिन्।

सीपयुक्त कामदार भिसा: रेसिडेन्सीको प्रमुख आधार

न्युजिल्याण्डले विभिन्न क्षेत्रमा दक्ष जनशक्तिको अभाव पूर्ति गर्न विदेशी कामदार भित्र्याउँदै आएको छ। स्वास्थ्य, सूचना प्रविधि, निर्माण, इन्जिनियरिङ, कृषि, शिक्षा र आतिथ्य क्षेत्र अहिले पनि श्रमिकको खोजीमा छन्।

क्राइस्टचर्चमा कार्यरत नेपाली इन्जिनियर रोशन अधिकारी भन्छन्, “यदि तपाईंसँग आवश्यक सीप, अनुभव र अंग्रेजी भाषा क्षमता छ भने न्युजिल्याण्डमा अझै पनि प्रशस्त अवसर छन्।”

अध्यागमन विज्ञहरूका अनुसार अहिले रोजगारको गुणस्तर, तलब, पेशाको आवश्यकता र आवेदकको योग्यता रेसिडेन्सीको मुख्य आधार बनेका छन्। सीपयुक्त रोजगारी प्राप्त गरेपछि धेरै नेपाली ‘वर्क टु रेसिडेन्सी’ लगायतका कार्यक्रममार्फत स्थायी बसोबासतर्फ अघि बढ्ने गरेका छन्।

परिवार पुनर्मिलन: अर्को महत्वपूर्ण विकल्प

न्युजिल्याण्डमा नेपाली समुदाय विस्तार भएसँगै परिवार पुनर्मिलनका आवेदन पनि बढिरहेका छन्। वेलिङ्टनमा बसोबास गरिरहेकी लक्ष्मी श्रेष्ठले केही वर्षअघि आफ्ना श्रीमान्लाई नेपालबाट न्युजिल्याण्ड ल्याएकी थिइन्।

“परिवारसँग बस्न पाउनु सबैभन्दा ठूलो खुसी हो,” उनी भन्छिन्। “तर प्रक्रिया सहज छैन। आर्थिक प्रमाण, कागजात र समय व्यवस्थापनमा राम्रो तयारी आवश्यक पर्छ।”

न्युजिल्याण्डका नागरिक वा रेसिडेन्टले निश्चित मापदण्ड पूरा गरेपछि जीवनसाथी, सन्तान र केही अवस्थामा अभिभावकलाई समेत प्रायोजन गर्न सक्छन्।

व्यवसाय र लगानीमार्फत बसोबास

धनी व्यवसायी तथा लगानीकर्ताका लागि पनि न्युजिल्याण्डले विभिन्न विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ। निश्चित रकम लगानी गरी देशको अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्‍याउने विदेशी नागरिकलाई विशेष भिसा र दीर्घकालीन बसोबासको अवसर उपलब्ध गराइन्छ।

अकल्याण्डस्थित व्यवसायी दीपक तामाङका अनुसार न्युजिल्याण्डको स्थिर अर्थतन्त्र र पारदर्शी कानुनी प्रणालीले विदेशी लगानीकर्तालाई आकर्षित गरिरहेको छ। “यहाँ व्यवसाय सञ्चालनका नियम स्पष्ट छन्, त्यसैले धेरै विदेशी लगानीकर्ता न्युजिल्याण्ड रोजिरहेका छन्,” उनी भन्छन्।

रेसिडेन्सीदेखि नागरिकतासम्म

धेरै नेपालीका लागि न्युजिल्याण्ड पुग्नु अन्तिम लक्ष्य होइन, बरु रेसिडेन्सी प्राप्त गर्नु मुख्य उद्देश्य हो। रेसिडेन्सी प्राप्त गरेपछि व्यक्तिले देशमा अनिश्चितकालसम्म बस्न, काम गर्न, अध्ययन गर्न र अधिकांश सरकारी सेवामा पहुँच पाउन सक्छ।

अकल्याण्डका नेपाली समाजसेवी रमेश पाण्डेका अनुसार रेसिडेन्सीले जीवनलाई थप स्थिर बनाउँछ। “रेसिडेन्सी पाएपछि रोजगार, परिवार र भविष्यका योजना बनाउन धेरै सहज हुन्छ,” उनी भन्छन्।

रेसिडेन्ट बनेपछि कानुनले तोकेको निश्चित अवधि न्युजिल्याण्डमा बसोबास गरेका व्यक्तिले नागरिकताका लागि आवेदन दिन सक्छन्। नागरिकता प्राप्त गरेपछि न्युजिल्याण्डको राहदानी, मतदान अधिकार र थप कानुनी सुरक्षा प्राप्त हुन्छ।

बदलिँदो नियम र बढ्दो प्रतिस्पर्धा

यद्यपि न्युजिल्याण्डको अध्यागमन प्रणाली पहिलेभन्दा बढी प्रतिस्पर्धात्मक बन्दै गएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा रोजगारको गुणस्तर, तलबको स्तर, सीपको आवश्यकता र अंग्रेजी भाषा क्षमतालाई बढी महत्व दिन थालिएको छ।

अध्यागमन क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार गलत सूचना, नक्कली कागजात वा केवल एजेन्टको भरमा निर्णय गर्दा धेरै नेपाली समस्यामा पर्ने गरेका छन्।

अध्यागमन सल्लाहकार सरोज अधिकारी भन्छन्, “न्युजिल्याण्ड जाने निर्णय जीवनकै ठूलो लगानी हो। त्यसैले भिसा छनोटदेखि अध्ययन, रोजगार र रेसिडेन्सीसम्मको योजना सुरुदेखि नै स्पष्ट हुनुपर्छ।”

सपना मात्र होइन, रणनीति पनि आवश्यक

न्युजिल्याण्ड आज नेपालीहरूका लागि अवसरको महत्वपूर्ण भूमि बनेको छ। तर सफलता केवल भाग्यले तय गर्दैन। सही भिसा छनोट, गुणस्तरीय शिक्षा, आवश्यक सीप, कानुनी जानकारी र दीर्घकालीन योजना नै सफल बसाइको आधार हो।

विद्यार्थी भिसा, सीपयुक्त रोजगार, परिवार पुनर्मिलन वा लगानी— जुनसुकै बाटो रोजिए पनि अधिकांशको अन्तिम गन्तव्य स्थायी बसोबास र सुरक्षित भविष्य नै हो। न्युजिल्याण्डले अवसरका ढोका खुला राखेको भए पनि ती अवसरलाई सफलतामा रूपान्तरण गर्न सही तयारी, स्पष्ट लक्ष्य र यथार्थपरक रणनीति अपरिहार्य छ।