सन् २०२५ विश्व र नेपाल दुवैका लागि राजनीतिक, आर्थिक र सामाजिक दृष्टिले निर्णायक वर्षका रूपमा देखियो। विश्वव्यापी रूपमा युद्ध, व्यापार द्वन्द्व र प्रविधिगत प्रतिस्पर्धाले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध अस्थिर बने भने नेपालमा जेन–जी आन्दोलनले दुई दिनमै सत्ता परिवर्तन गरिदिँदा विश्व नै चकित बन्यो। यस क्रममा नेपालमा अर्बौँ रुपैयाँ बराबरका सरकारी तथा गैरसरकारी भौतिक सम्पत्ति ध्वस्त भए।
उता, अमेरिकामा जनवरी २० मा डोनाल्ड ट्रम्पले दोस्रो कार्यकालका लागि राष्ट्रपतिको सपथ लिएसँगै विश्व राजनीतिमा नयाँ तरंग देखियो। आप्रवासन नीतिमा कडाइ, भन्सार शुल्क वृद्धि र ‘अमेरिका फर्स्ट’ नीतिले अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीमा पुनः तनाव सिर्जना गर्यो।
मध्यपूर्वमा इजरायल–इरान प्रत्यक्ष सैन्य द्वन्द्वमा होमिँदा क्षेत्रीय अस्थिरता झनै बढ्यो। गाजामा जारी युद्धका कारण ठूलो मानवीय संकट उत्पन्न भयो। युद्धमा ७५ हजारभन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो भने लाखौँ विस्थापित भए। दक्षिण एशियामा भारत र पाकिस्तानबीच चार दिने सैन्य द्वन्द्व भयो तर पछि युद्धविराम भएको थियो।
नेपालका लागि पनि सन् २०२५ राजनीतिक र आर्थिक रूपमा सन्तोषजनक वर्ष बन्न सकेन। भ्रष्टाचार, नातावाद र सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने सरकारी निर्णयविरुद्ध सुरु भएको जेन–जी आन्दोलनका क्रममा ७६ जनाको मृत्यु र दुई हजारभन्दा बढी घाइते भए। यही आन्दोलनका कारण आफूलाई शक्तिशाली शैलीमा प्रस्तुत गर्दै आएका एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले ९ सेप्टेम्बरमा प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिनुपर्यो। परिस्थितिका कारण उनी सेनाको हेलिकप्टरमार्फत सुरक्षित स्थानतर्फ जान बाध्य भए र केही समयसम्म सेनाको संरक्षणमा रहनुपर्ने अवस्था आयो।
रुस–युक्रेन युद्ध
रुस–युक्रेन युद्ध सन् २०२५ मा पनि निरन्तर जारी रह्यो। विपक्षमा रहँदा ट्रम्पले आफू राष्ट्रपति भएको भए युद्ध नहुने दाबी गरेका थिए। साथै, चुनावी अभियानका क्रममा उनले सत्ता सम्हालेको २४ घण्टाभित्र युद्ध अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए।
तर दोस्रो कार्यकालको पहिलो वर्ष समाप्त हुँदै गर्दा ट्रम्पले युद्ध समाधान जटिल रहेको स्वीकार गरे। फ्लोरिडाको मियामीमा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीसँगको भेटपछि उनले शान्ति वार्ता तत्काल टुंगिन कठिन हुने बताएका थिए। अमेरिकाले युक्रेनलाई दिँदै आएको आर्थिक तथा सैन्य सहयोग कटौती गरेपछि युद्धको पछिल्लो चरणमा रुसी सेनाले डोनेटस्क र लुहान्स्क क्षेत्रमा उल्लेख्य नियन्त्रण विस्तार गरेको देखिएको छ।
पश्चिमी गठबन्धनभित्रको तनाव
फेब्रुअरीमा सम्पन्न म्युनिख सुरक्षा सम्मेलनमा अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको अभिव्यक्तिले पश्चिमी मुलुकहरूबीच विवाद उत्पन्न गर्यो। उनले केही युरोपेली देशहरूमा लोकतन्त्र कमजोर बन्दै गएको आरोप लगाए। यसपछि ओभल अफिसमा अमेरिकी नेतृत्व र युक्रेनी राष्ट्रपतिबीच सार्वजनिक रूपमा तीव्र शब्दविनिमय हुँदा अमेरिका–युक्रेन सम्बन्धमा असहजता देखियो।
व्यापार युद्ध र विश्व अर्थतन्त्र
अप्रिल २ मा अमेरिकाले विश्वका विभिन्न देशहरूमाथि भन्सार शुल्क वृद्धि गर्ने घोषणा गर्यो। चीनको व्यापारिक प्रभाव नियन्त्रण गर्ने उद्देश्य राखिएको भए पनि यसले मित्र राष्ट्रहरूमाथि समेत प्रभाव पारेको देखियो। यस निर्णयपछि विश्वव्यापी व्यापार प्रणालीमा अस्थिरता देखियो र कतिपय मुलुकहरूले चीनसँग आर्थिक सहकार्य बढाउने संकेत दिए। त्यसपछि अमेरिकाले केही देशका लागि शुल्क नीतिमा संशोधन गरेको थियो।
क्षेत्रीय द्वन्द्वहरू
सन् २०२५ मा भारत र पाकिस्तानबीच चार दिने सैन्य द्वन्द्व भयो। यद्यपि, दुबै देशले पछि आक्रमण रोक्ने निर्णय गरे। ट्रम्प प्रशासनले मध्यस्थतामा भूमिका खेलेको दाबी गरे पनि भारतले उक्त दाबी अस्वीकार गरेको थियो। मध्यपूर्वमा इजरायल र इरानबीच प्रत्यक्ष सैन्य द्वन्द्व भयो। साथै, गाजामा जारी युद्धले गम्भीर मानवीय संकट सिर्जना गर्यो। अनुमानअनुसार गाजामा करिब ७० हजार मानिसको मृत्यु भएको छ।
कृत्रिम बुद्धिमत्ता र चीन–अमेरिका प्रतिस्पर्धा
सन् २०२५ कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रतिस्पर्धाका दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण रह्यो। अमेरिका र चीन एआई विकासमा अग्रणी देखिए। चिनियाँ कम्पनीहरूले प्रतिस्पर्धी एआई मोडल सार्वजनिक गरेपछि अमेरिकी प्रविधि क्षेत्रमा थप लगानी बढाइएको छ। दुर्लभ पृथ्वी खनिज र सेमिकन्डक्टर निर्यातसम्बन्धी नीतिले दुई देशबीचको सम्बन्धमा थप तनाव सिर्जना गरेको देखिन्छ।
सन् २०२५ मा नेपालमा युवा पलायन, बेरोजगारी र महँगी प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिए। यद्यपि, यस वर्ष नागरिक चेतना र राजनीतिक सहभागिता उल्लेख्य रूपमा बढेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। सन् २०२५ विश्व र नेपाल दुवैका लागि परिवर्तन, अस्थिरता र पुनःसंरचनाको वर्षका रूपमा देखिएको छ। युद्ध, प्रविधि, अर्थतन्त्र र जनआन्दोलनका घटनाक्रमले आगामी वर्षहरूमा नीति, शासन र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई नयाँ दिशामा लैजाने संकेत गरेका छन्।
